Türkiye Florası

PROJE HAKKINDA ARAŞTIR ANAHTAR SİLSİLE HERBARYUM TERİMLER BİBLİYOĞRAFYA YAZIM KURALLARI

Fritillaria L. Sp. Pl. 1: 303 (1753).
Terslâle Türk. Bitkileri List., s. 604 (2012).
 
  SONRAKİ
TÜR
 
Yazar: Mehtap Tekşen
 
Taksonun;
Kategorisi Cins
Adı Fritillaria
Yazarı L.
Künyesi Sp. Pl. 1: 303 (1753).
Türkçe adı Terslâle
Türkçe ad künyesi Türk. Bitkileri List., s. 604 (2012).
 
Tip:
Lektotip tür: F. meleagris L.
 
Betim:
Soğanlı, küme oluşturmayan, çokyıllık bitkiler. Soğan, küremsi, yumurtamsı, tersyumurtamsı, iğ şeklinde ya da nadiren birleşmiş iki böbrek tanesi şeklinde; soğan pulları az sayıda, genellikle soğanın büyümesiyle görünmeyen ince, şeffaf tunikalı. Taban yaprağı 1 tane, gövde oluşmadan önce veya nadiren çiçeklenmeden önce kurur. Gövde dik, basit, yapraklı; tabanda ve alt yaprakların etrafında yüzeyi sivilceli veya pürüzsüz. Yapraklar dairesel, karşılıklı veya almaşlı. Bırakte yaprakları çoğunlukla 1-4 tane veya daha çok. Çiçekdurumu tek veya şemsiye ya da salkım; çiçekler sarkık, nadiren dik veya karşıya dönük. Perigon dar veya geniş çansı, konik veya tabaksı; tepaller düz renkli veya damalı, bazen boyuna çizgili, uçta bir demet kısa tüylü. Balözü bezleri belirgin, tabanda veya tepallerin bükülme noktasında. Filâmentler sivilceli veya pürüzsüz; anterler filâmente tabandan bağlı, sarı veya mor, bazen açılmadan önce sarı açıldıktan sonra mor. Sitilus bölünmemiş, 3 parçalı veya uçta 3 loplu; yüzeyi sivilceli veya pürüzsüz; dökülücü; sitigma dümdüz, top başlı veya çomaksı. Meyve bölmeli kapsül; kapsül dik, dikdörtgenimsi, yumurtamsı ilâ yumurtamsı-mızraksı, tersyumurtamsı, tabanı kamamsı, bazen saplı, tepesi kesik, bazen boyuna 6 kanatlıdır. Tohumlar çok sayıda, her bölmede iki sıra halinde dizilmiş, yassı, dairesel ilâ yumurtamsı. Tohum kabuğu açık ilâ koyu kahverengi, yüzeyi ağsı-peteksi ilâ peteksi.
 
Yayılış:
Fritillaria (Terslâle) cinsi Kuzey Yarıküre’nin ılıman bölgelerinde, Alaska’dan Kuzeybatı Meksika’ya, O. ve G. Avrupa, Akdeniz çevresi, KB., KD. ve G. Asya hariç Asyanın diğer bölgeleri ve KB. Afrika’da yaklaşık 140 kadar tür ile temsil edilmektedir. Türkiye’de ise 43 tür ile temsil edilir ve bunların 21’i endemiktir.
 
Teşhis Anahtarı:

1- Soğan en az 4 cm çapında; yaprak sayısı (10-)20-50; çiçekdurumu şemsiye veya salkım, nadiren tek, çiçek sayısı (1-)2-28 adet

2- Yaprak parlak yeşil; bırakte sayısı 10-20; çiçekdurumu şemsiye; çiçek turuncu veya kırmızı; perigon 40-55 mm boyunda imperialis / Ağlayangelin

2- Yaprak mumsu yeşil; bırakte 1 veya yok; çiçekdurumu salkım; çiçek mor, perigon 15-20 mm boyunda persica / Kırklâle

1- Soğan en fazla 3 cm çapında; yaprak sayısı 2-14; çiçek gövdenin ucunda 1-4 (-5) adet

3- Çiçek rengi içte ve dışta açık pembe ilâ morumsu pembe, alburyana / Pembelâle

3- Çiçek rengi sarı, yeşil ilâ kırmızı, mor ya da siyahımsı veya bu renklerle alacalı, şeritli, ama pembe değil

4- Perigon geniş çansı; balözü bezi çanın köşelerinde, tabandan en az 3 mm yukarıda

5- Balözü bezi şeritsi, genişliğinin en az 5 katı uzunlukta

6- Alt ve orta yapraklar karşılıklı veya üçlü öbekler halinde; sitilus sivilceli straussii / Ayaklılâle

6- Tüm yapraklar karşılıklı; sitilus pürüzsüz

7- Perigon morumsu-kahverengi, tepal uçta 1/4 veya 1/3’lik kısımda sarı, tepal damalı değil, nadiren perigon tamamen sarı; anterler açılmadan önce mor; tepaller kapsülün tabanında kalıcı michailovskyi / Sarıdudak

7- Perigon tamamı yeşil, içte ve dışta kahverengimsi-mor damalı desenli veya kahverengimsi-mor işaretli, şeritli; anterler her zaman sarı; tepaller kapsülün tabanında kalıcı değil

8- Yapraklar parlak yeşil; iç tepaller sivri uçlu hakkarensis / Hakkârilâlesi

8- Yapraklar mumsu yeşil; iç tepaller küt uçlu

9- Alt yaprakların boyu eninin 2,5-3 katı, yumurtamsı-mızraksı crassifolia / Boynubükük

9- Alt yaprakların boyu eninin 4-7 katı, şeritsi-mızraksı, eliptik kurdica / Bozlâle

5- Balözü bezi yuvarlak, yumurtamsı, yumurtamsı-mızraksı, mızraksı, genişliğinin en fazla 3 katı uzunlukta

10- Sitilus sivilceli amana / Maraşlâlesi

10- Sitilus pürüzsüz

11- Filâmentler sivilceli

12- Alt yapraklar karşılıklı veya hemen hemen karşılıklı; kapsül kanatlıSubspecies pontica / Eğrilâle

12- Alt yapraklar almaşlı; kapsül kanatsız

13- Gövde alt yaprakların çevresinde sivilceli; yapraklar parlak yeşilSubspecies whittallii / Çamlâlesi

13- Gövde pürüzsüz; yapraklar mumsu

14- Yapraklar 5-11 adet, şeritsi, 4-12 mm genişlikteSubspecies acmopetala / Duguk

14- Yapraklar 4-7 adet, mızraksı, 10-30 mm genişlikteSubspecies wendelboi / Sarı duguk

11- Filâmentler pürüzsüz

15- Yapraklar parlak yeşil; dış tepallerin ucu küt; balözü bezi 3-5 mm boyunda, yumurtamsı-mızraksı ilâ mızraksıSubspecies latifolia / Yaylalâlesi

15- Yapraklar mumsu; dış tepallerin ucu sivri; balözü bezi 2-2,5 mm boyunda, yumurtamsıSubspecies aurea / Damalılâle

4- Perigon dar çansı; balözü bezi tepallerin tabanında, tabandan en fazla 1 mm yukarıda

16- Perigon yeşil ilâ sarı

17- Sitilus pürüzsüz

18- Alt yapraklar karşılıklı veya hemen hemen karşılıklı; dış tepaller 16-26 mm boyunda; iç tepaller uçta küt; kapsül kanatlıSubspecies bithynica / Delilâle

18- Alt yapraklar almaşlı; dış tepaller 25-35 mm boyunda; iç tepaller uçta sivri çıkıntılı; kapsül kanatsızSubspecies viridiflora / Yeşillâle

17- Sitilus sivilceli

19- Perigon mumsu yeşil veya yeşil

20- Perigon yeşil; kapsül kanatsızSubspecies frankiorum / Saplılâle

20- Perigon mumsu yeşil; kapsül kanatlı

21- Alt yaprakları almaşlı, şeritsi, şeritsi-mızraksıSubspecies platyptera / Meşelâlesi

21- Alt yaprakları karşılıklı veya hemen hemen karşılıklı, tersmızraksı ilâ yumurtamsıSubspecies glaucoviridis / Yaşlâle

19- Perigon yeşilimsi-sarı ilâ sarı

22- Balözü bezi siyahımsı-kahverengi ilâ yeşilimsi-kahverengi

23- Alt yapraklar geniş mızraksı ilâ geniş eliptik; perigon konimsiSubspecies serpenticola / Özgelâle

23- Alt yapraklar şeritsi-mızraksı ilâ mızraksı; perigon çansı

24- Yapraklar mumsu; balözü bezi 1 × 0,5-1 mm, yumurtamsı; sitilus bölünmemiş ya da 3 loplu, loplar en çok 1 mm uzunluğundaSubspecies carica / Bodursarı

24- Yapraklar parlak yeşil; balözü bezi 2-5,5 × 1-1,5 mm, şeritsi-mızraksı; sitilus 3 parçalı, parçalar 1-2 mm boyundaSubspecies minima / Karlâlesi

22- Balözü bezi yeşil ilâ yeşilimsi

25- Yaprak sayısı 2-3 adet; alt yapraklar geniş yumurtamsı-mızraksı, geniş mızraksı, ters yumurtamsı, ters mızraksı, yumurtamsı-mızraksı, yumurtamsı

26- Tepaller parlak kanarya sarısı; sitilus tamSubspecies sibthorpiana / Makilâlesi

26- Tepaller dışta yeşilimsi-sarı, içte sarı ilâ turuncumsu-sarı, tepal damarları belirgin, solduğu zaman koyu renkte; sitilus 3 loplu, loplar en çok 1 mm uzunluğundaSubspecies byfieldii / Uzunlâle

25- Yaprak sayısı en az 4; alt yapraklar dar eliptik, şeritsi, şeritsi-mızraksı

27- Sitilus tam

28- Yaprak sayısı 5-12; yapraklar şeritsi; sitigma top başlıSubspecies forbesii / İncelâle

28- Yaprak sayısı 4-5(-7); yapraklar dar eliptik, şeritsi-mızraksı; sitigma dümdüzSubspecies enginiana / Enginlâlesi

27- Sitilus 3 loplu ya da 3 parçalı, parçalar 1-3 mm boyunda

29- Gövde yüzeyi alt kısımda sivilceli; perigon sarıSubspecies pinardii / Mahçuplâle

29- Gövde pürüzsüz; perigon mumsu, yeşilimsi-sarı, solduğu zaman mor damarlıSubspecies mughlae / Muğlalâlesi

16- Perigon kırmızı, kırmızımsı-kahverengi, mor, mor ve ucu sarı, yeşil veya mor şeritli

30- Perigon kırmızı, kırmızımsı-kahverengi veya mor ama ucu sarı değil

31- Yaprak parlak yeşil; gövde alt yaprakların çevresinde sivilceliSubspecies minuta / Kınalılâle

31- Yaprak mumsu, mavimsi; gövde pürüzsüz

32- Sitilus ve filâmentler belirgin şekilde perigondan taşkın; iç tepaller en çok 4 mm enindeSubspecies baskilensis / Baskillâlesi

32- Sitilus ve filâmentler perigonun içinde ya da hafifçe taşkın; iç tepaller en az 4 mm eninde

33- Perigon mor, seyrekçe açık renkli noktalı; filâment pürüzsüzSubspecies asumaniae / Asumanlâlesi

33- Perigon deseni noktalı değil; filâment pürüzsüz ilâ seyrek sivilceli

34- Perigon dar, yuvarlak çansı, ağız kısmı daralmış; sitilus 9-17 mm boyundaSubspecies caucasica / Kaflâlesi

34- Perigon dar çansı, ağız kısmı daralmamış; sitilus 4-10 mm boyunda

35- İç tepaller en az 12 mm eninde; sitilus pürüzsüzSubspecies ozdemir-elmasii / Haslâle

35- İç tepaller en çok10 mm eninde; sitilus sivilceli

36- Tüm yapraklar kanallı; alt yapraklar şeritsiSubspecies assyriaca / Donuklâle

36- Tüm yapraklar yassı; alt yapraklar yumurtamsı-mızraksı ilâ şeritsi-mızraksıSubspecies armena / Şarklâlesi

30- Perigon yeşil veya mor şeritli ya da mor ama ucu sarı

37- Perigon mor ve ucu sarı

38- Yapraklar parlak yeşil; balözü bezi kahverengi; sitilus 3-4 mm çapındaSubspecies uva-vulpis / Ayılâlesi

38- Yapraklar mumsu; balözü bezi yeşil; sitilus 1-2 mm çapında 35- pinardii / mahçuplâle

37- Perigon yeşil veya mor şeritli

39- Sitilus pürüzsüz

40- Sitilus 3 parçalı, parçalar 2-7 mm boyundaSubspecies latakiensis / Karalâle

40- Sitilus tam

41- Alt yapraklar şeritsi, 5 mm’den daha dar ve kenarları içe kıvrıkSubspecies fleischeriana / Bozkırlâlesi

41- Alt yapraklar geniş tersmızraksı, tersyumurtamsı, dar mızraksı, eliptik, kaşıksı, geniş dikdörtgenimsi-mızraksı, 5 mm’den geniş ve kenarları düz

42- Bırakte 3 adet, dairesel; iç tepaller küt; kapsül kanatlı

43- Yaprak mumsu; sitigma dümdüzSubspecies bithynica / Delilâle

43- Yaprak mumsu değil; sitigma top başlıSubspecies stribrnyi / Gariplâle

42- Bırakte 1; iç tepaller sivri çıkıntılı; kapsül kanatsızSubspecies milasense / Milâslâlesi

39- Sitilus sivilceli

44- Alt yapraklar mızraksı, eliptik-yumurtamsı, dar tersyumurtamsıSubspecies kittaniae / Narinlâle

44- Alt yapraklar şeritsi

45- Sitilus 3 parçalı, parçalar 1 mm’den uzunSubspecies elwesii / Sürmelilâle

45- Sitilus tam veya uçta 3 loblu, loblar 1 mm’den kısa

46- Anter siyahSubspecies melananthera / Mutlâlesi

46- Anter sarıSubspecies fleischeriana / Bozkırlâlesi

 
 
Yayınlar:
  • Advay, M., Tekşen, M. ve Maroofi, H. (2015). Fritillaria avromanica sp. nov. (Liliaceae) from Iran and notes on F. melananthera in Turkey. Nordic J. Bot. 33: 526-531.
  • Day, P.D., Berger, M., Hill, L., Fay, M.F., Leitch, A.R., Leitch, I.J. ve Kelly, L.J. (2014). Evolutionary relationships in the medicinally important genus Fritillaria L. (Liliaceae). Molec. Phylogen. Evol. 80: 11-19.
  • Rix, E.M. (2001). Fritillaria. A Revised Classification Together with an Updated List of Species. The Fritillaria Group of the Alpine Garden Society, Edinburgh.
  • Tekşen, M. ve Aytaç, Z. (2011). The revision of Fritillaria L. (Liliaceae) genus in the Mediterranean region (Turkey). Turkish J. Bot. 35: 447-478.
  • Tekşen, M. ve Aytaç, Z. (2014). The revision of Fritillaria L. (Liliaceae) genus in the regions in Turkey, except the Mediterranean Region. Res. J. Biol. Sci. 9: 34-51.
  •  
     
    Kitabın bu bölümüne atıf
  • Mehtap Tekşen (2018). Fritillaria. Şu eserde: Güner, A., Kandemir, A., Menemen, Y., Yıldırım, H., Aslan, S., Ekşi, G., Güner, I. ve Çimen, A.Ö. (edlr.). Resimli Türkiye Florası 2: 800. ANG Vakfı Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları. İstanbul.
  • Kitaba atıf
  • Güner, A., Kandemir, A., Menemen, Y., Yıldırım, H., Aslan, S., Ekşi, G., Güner, I. ve Çimen, A.Ö. (edlr.) (2018). Resimli Türkiye Florası, Cilt 2. ANG Vakfı Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları. İstanbul.
  • Bu sayfaya referans
  • Resimli Türkiye Florası Elektronik Versiyonu, Erişim Tarihi: 2019.09.16, URL: "http://turkiyeflorasi.org.tr/?Q=ODQw"

  • ANASAYFA          İLETİŞİM          KAYNAKÇA          SAYFADA HATA BİLDİR


                     
     

    Elektronik Türkiye Florası Projesi ANG Vakfı tarafından desteklenmektedir.