Türkiye Florası

PROJE HAKKINDA ARAŞTIR ANAHTAR SİLSİLE HERBARYUM TERİMLER BİBLİYOĞRAFYA YAZIM KURALLARI

Lilium ponticum K.Koch
Linnaea 22: 234 (1849).
Hemşin zambağı Türk. Bitkileri List., s. 610 (2012).
 
ÖNCEKİ
TÜR
 
Lilium ponticum SONRAKİ
TÜR
 
Yazar: Nursel İkinci

 
Taksonun;
Kategorisi Tür
Adı ponticum
(Lilium ponticum K.Koch)
Yazarı K.Koch
Künyesi Linnaea 22: 234 (1849).
Türkçe adı Hemşin zambağı
Türkçe ad künyesi Türk. Bitkileri List., s. 610 (2012).
 
Tip:
Neotip / Neotype: [Türkiye / Turkey] A8 Rize: Çamlıhemşin, Çatköy, Rhododendron luteum, Picea, fındıklıklar, dik yamaçlar, çayırlıklar 1500 m, 30 vi 2002, N. İkinci 1959 (AIBU!), (neotip burada belirlenmiştir / neotype hic designatus / neotype designated here).
 
Sinonimleri:
L. artvinense Miscz., Trav. Mus. Bot. Acad. Petersb. 8: 191 (1911).
L. georgicum Manden.,Trav. Inst. Bot. Tbilissi 8: 180 (1942).
L. carniolicum subsp. ponticum (K.Koch) P.H.Davis & D.M.Hend. var. artvinense (Miscz.) P.H.Davis & D.M.Hend., Notes Roy. Bot. Gard. Edinburgh, vol. 41(1): 53 (1983).
L. pyrenaicum subsp. ponticum (K.Koch) V.Matthews ve var. artvinense (Miscz.) V.Matthews, Kew Mag., 1(1): 42 (1984).
 
Betim:
Bitki en çok 100 cm boyunda. Soğan küçük, yumurtamsı; pullar çok, mızraksı, sivri. Gövde düzgün, çıplak, tabanda bordo, yukarıda yeşil. Yapraklar çok sayıda, almaşlı, sapsız, eliptik ilâ mızraksı veya şeritsi mızraksı, 4,0-10(-18) × 0,6-1,5 cm; yapraklar yukarı doğru kısalır ve daralır; kenarlar çıplak; alt yüzde damarlar kısa kıllı.. Çiçekdurumu salkım, 1-6(-15) çiçekli. Bırakteler sapsız, tersyumurtamsı ilâ mızraksı, ucu bordo, 2,0-4,8 × 0,4-1,3 cm. Çiçek sapları sarkık, 1,5-6,5 cm. Tomurcuklar sarı ilâ yeşilimsi sarı, çıplak; tabanı bordomsu yeşil, ucu bordomsu. Çiçekler sarkık; açık sarı ilâ koyu turuncu, bazen alt 2/3 kısım koyu bordo ya da bordo benekli, ucu bazen bordomsu. Çiçek örtüsü, 1,5-4,5 × 0,5-1,1 cm, tüpü kapatacak şekilde geriye kıvrık; ucu sivilceli; tabanı, ucu ile boğazı bordomsu; dış tepaller tersmızraksı; iç tepaller eliptik, sivri. Erkek organler serbest; filâmentler beyazımsı yeşil, 1,0-2,5 cm uzunluğunda; anterler 0,6-1,0 cm uzunluğunda, koyu bordo; çiçektozu turuncu ilâ turuncu kırmızı. Yumurtalık silindirik, 0,9-1,7 cm boyunda; sitilus yeşil, 1,1-1,5 cm boyunda; sitigma bordo, kavisli. Kapsül konik-küresel, yeşilimsi kahverengi, 3,2-4,2 × 2,2 cm. Tohumlar kahverengi, kenarlar dar zarımsı, yassı, 0,6-0,7 cm çapında.
 
Çiçeklenme:
Haziran – Temmuz
 
Habitat:
Nemli çayırlıklar, fındıklıklar, lâdin ve kızılağaç orman açıklıkları
 
Yükseklik:
300 – 2450 m
 
Dünya Yayılışı:
Gürcistan. Karadeniz elementi. Bu tür, önceleri Carniolicum öbeği Lilium’larla (Zambak) beraber düşünülmüş ve P.H. Davis (1984) tarafından L. carniolicum’un (balkan zambağı, yeni Türkçe bilimsel ad) alttürü, Matthew (1984) tarafından ise L. pyrenaicum’un (pirene zambağı, yeni Türkçe bilimsel ad) alttürü olarak düzenlenmiştir. Burada, moleküler çalışmalar ışığında ayrı bir tür olarak kabul edilmiştir (İkinci, 2006). Çünkü çekirdek ve kloroplast DNA dizi analizleri ile RAPD analizleri bu türün filogenetik olarak Avrupa’daki Carniolicum öbeğinden ziyade Kafkas ve Türk zambaklarına yakın olduğunu göstermiştir.
 
Tartışma ve genel:
L. artvinense, popülasyon düzeyindeki arazi çalışmalar sonucu L. ponticum’un (hemşin zambağı) sinonimi yapılmıştır (İkinci, 2006). İki takson arasında morfolojik farklılık yoktur. L. ponticum’da çiçek rengi çok değişkendir; dolayısı ile çiçek rengine dayalı bir taksonomik ayırım anlamlı olmayacaktır. K. Koch tarafından toplanmış olan tip örneği [(Rize) im Hochgebirge des Trebisonder Paschalik, namentlich in den Gauen Risa (Rize) and Hemschin (Hemşin) auf Porphyr und Urgestein, 1830-2135 m, K.Koch. (holo. B)] muhtemelen 2. Dünya Savaşında tahrip olmuş; bu sebeple burada bir neotip belirlenmiştir.
 
TÜRKİYE YAYILIŞI
Marmara Bölgesi
1a-Istranca Bölümü
1b-Çatalca-Kocaeli Bölümü
1c-Ergene Bölümü
1ç-Güney Marmara Bölümü
Karadeniz Bölgesi
2a-Batı Karadeniz Bölümü
2b-Orta Karadeniz Bölümü
2c-Doğu Karadeniz Bölümü
Ege Bölgesi
3a-Asıl Ege Bölümü
3b-İç Batı Anadolu Bölümü
Akdeniz Bölgesi
6a-Antalya Bölümü
6b-Adana Bölümü
İç Anadolu Bölgesi
4a-Yukarı Sakarya Bölümü
4b-Orta Kızılırmak Bölümü
4c-Yukarı Kızılırmak Bölümü
4ç-Konya Bölümü
Doğu Anadolu Bölgesi
5a-Yukarı Fırat Bölümü
5b-Erzurum-Kars Bölümü
5c-Yukarı Murat-Van Bölümü
5ç-Hakkari Bölümü
Güneydoğu Anadolu Bölgesi
7a-Orta Fırat Bölümü
7b-Dicle Bölümü
Anadolu
BİTKİ COĞRAFYASI
Avrupa-Sibirya
Avrupa-Sibirya elementi
Avrupa-Sibirya (dağ) elementi
Karadeniz elementi
Karadeniz (dağ) elementi
Hirkanya elementi
Hirkanya-Karadeniz elementi
Hirkanya-Karadeniz (dağ) elementi
Sarmasya elementi
Akdeniz
Akdeniz elementi
Akdeniz (dağ) elementi
Doğu Akdeniz elementi
Doğu Akdeniz (dağ) elementi
Batı Akdeniz elementi
İran-Turan
İran-Turan elementi
Mezopotamya elementi
 
 
Herbaryum örnekleri:
 
  • Artvin: ?Laschachew? Deresi civarı, orman, 1907, G. Woronow (FI!).
  • Artvin: Hatila vadisi, Picea ormanı, 1450 m, 41°06,577?N?041°39,100?E, N. İkinci 1963 (AIBU!).
  • Artvin: Hatilla vadisi, Nakenav Köyü, Arıpınar yukarısı, Çayırlık mevkii, yol kenarları boyunca, 1700-1900 m, 41°07,913?K?041°36,771?D, 02 vii 2002, N. İkinci 1964 (AIBU!).
  • Artvin: Kafkasör?ün yukarısı, Picea ormanı açıklıkları, 1440 m, 41°09,327?K?041°46,824?D, 01 vii 2002, N. İkinci 1960 (AIBU!).
  • Artvin: Mersivan?ın 8 km ilerisi, yoğun çalılık ve ormanlar, 1580 m, 30 vi 1962, J. Apold, P.A. Cox ve P.C. Hutchinson, 145D ve 145C (E!).
  • Artvin: Salalet çevresindeki ormanlar, 01 vii 1910, G. Woronow (M!).
  • Artvin: Şehrin yukarısındaki tepeler, nemli yol kenarları Rhododendron ponticum-flavum çalılıkları, 01 vii 1960, J.D.A. Stainton ve D.M. Henderson 5941 (K!).
  • Rize: Anzer, Çiçekliköy?den 2 km önce, yol kenarı, 4 vii 2005, B. Güner 1056 (NGBB 1037!).
  • Rize: Çamlıhemşin, Çatköy, 1400 m, 40°51,977?K?040°56,237?D, 30 vi 2002, N. İkinci 1958 (AIBU!).
  • Rize: Çamlıhemşin, Kavrun yaylası yukarısı, 1800-2100 m, 10 ix 1980, H. Ern (B!).
  • Rize: Güneysu, 06 ix 1866, B. Balansa 1531 (JE!).
  • Rize: İkizdere, Çamlık Köyü çıkışı, nemli, dik çayırlıklar, Corylus çalılıkları arası, 1480-1560 m, 40°41,849?K?40°41,228?D, 29 vi 2002, N. İkinci 1953 (AIBU!).
  • Rize: İkizdere, Gölyayla, dik çayırlıklar, orman sınır üstü, taşlık alanlar, asidli topraklar, 2440 m, 31 vii 1934, E.K. Balls 1661B (K!).
  • Rize: İkizdere, İspir?e doğru, alpin çayırlıklar, 1770 m, 40°40,715?K?040°42,479?D, 29 vi 2002, N. İkinci 1954 (AIBU!).
  • Rize: İkizdere, Rize?den İkizdere?ye giden vadi. Dik, nemli kuzey doğu yamaçlar, alçaklarda Rhododendron çalılıkları arasında, 1520 m, 25 vi 1964, J.M. Watson 262 (K!).
  • Rize: İkizdere, Yetimhoca (Cimil), 2100 m, 27 viii 1952, P.H. Davis (D. 20988) (K!).
  • Trabzon: Bayburt-Of, geçidin 3 km kuzeyi, 2400 m, 11 vii 1960, J.D.A. Stainton ve D.M. Henderson 6191 (E!).
  • Trabzon: Bayburt?tan Rize?ye doğru geçidin kuzeyi, 1820 m, 04 vii 1960, Furse ve Synge 832 (K!).
  • Trabzon: Çaykara, Kabataş Köyü yukarısı. Paziha Yaylası, nemli çayırlıklar, 1200 m, 40°44,794?K?040°17,493?D, 28 vi 2002, N. İkinci 1945 (AIBU!). Aynı yer, 1650 m, 40°44,979?K?040°18,312?D, 28 vi 2002, N. İkinci 1950 (AIBU!).
  • Trabzon: Çaykara, Soğanlı Dağının kuzey yamaçları, granit, 1600 m, 05 viii 1957, P.H. Davis 32097 ve I.C. Hedge (K!).
  • Trabzon: Çaykara, Uzungöl, nemli, dik yamaçlar, Picea orman açıklıkları, 950 m, 40°37,519?K?040°16,929?D, 28 vi 2002, N. İkinci 1947 (AIBU!).
  • Trabzon: Çaykara, Uzungöl?ün yukarısı, Soğanlı Dağları, alpin çayırlıklar, 2050 m, 40°34,077?K-40°17,631?D, 28 vi 2002, N. İkinci 1944 (AIBU!).
  • Trabzon: Çaykara, Uzungöl?ün yukarısı, taşlı çayırlıklar, Rhododendron luteum, 1700-1860 m, 40°34,739K-40°17,461D, 28 vi 2002, N. İkinci 1949 (AIBU!).
  • Trabzon: Çaykara, Uzungöl çevresi, 26 vi 2006, N. İkinci 2914 (AIBU 11290!).
  • Trabzon: Çaykara, Uzungöl çevresi, alpin taşlık çayırlar, 1900 m, 11 ix 2002, N. İkinci 1985 (AIBU 12184!).
  • Trabzon: Haldizan, Trabzon?un güneydoğusu, 2290 m, 11 viii 1934, B 1661F (B!).
  • Trabzon: Köprübaşı, çam dikim alanı, 420 m, 40°51,530?K-40°06,204?D, 28 vi 2002, N. İkinci 1946 (AIBU!).
  • Trabzon: Sürmene, 300 m, 25 vii 1933, E.K. Balls B388B (K!).
  • Trabzon: Trabzon?un yukarısı, 700 m, 23 vii 1933, E.K. Balls B388a (K!).
  •  
     
    Kitabın bu bölümüne atıf
  • Nursel İkinci (2018). Lilium. Şu eserde: Güner, A., Kandemir, A., Menemen, Y., Yıldırım, H., Aslan, S., Ekşi, G., Güner, I. ve Çimen, A.Ö. (edlr.). Resimli Türkiye Florası 2: 792. ANG Vakfı Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları. İstanbul.
  • Bitki resmine atıf
  • Elif Şirin, Gürol Aytepe (2018). Lilium ponticum. Şu eserde: Güner, A., Kandemir, A., Menemen, Y., Yıldırım, H., Aslan, S., Ekşi, G., Güner, I. ve Çimen, A.Ö. (edlr.). Resimli Türkiye Florası 2: Şekil 1203. ANG Vakfı Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları. İstanbul.
  • Kitaba atıf
  • Güner, A., Kandemir, A., Menemen, Y., Yıldırım, H., Aslan, S., Ekşi, G., Güner, I. ve Çimen, A.Ö. (edlr.) (2018). Resimli Türkiye Florası, Cilt 2. ANG Vakfı Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları. İstanbul.
  • Bu sayfaya referans
  • Resimli Türkiye Florası Elektronik Versiyonu, Erişim Tarihi: 2020.09.26, URL: "http://turkiyeflorasi.org.tr/?Q=ODM1"

  • ANASAYFA          İLETİŞİM          KAYNAKÇA          SAYFADA HATA BİLDİR


                     
     

    Elektronik Türkiye Florası Projesi ANG Vakfı tarafından desteklenmektedir.